Podziemna sprawiedliwość w czasie II wojny światowej.

Rok 1940. Nowi okupanci dość dobrze czują się na nowych podporządkowanych sobie terenach II RP. Zaczynają się masowe aresztowania, egzekucje. Śmierć staje się powszechna jak obecność ziemniaków na targach. Jest to brutalna odpowiedź najeźdźców na tworzone struktury nowego Polskiego Państwa Podziemnego. Narasta wówczas niechęć zarówno do okupantów, jak i ludzi, którzy postanowili współpracować z najeźdźcami.

1. Wojskowe Sądy Specjalne

Wiosną owego 1940r., kiedy polscy oficerowie byli rozstrzeliwani w Katyniu, a Niemcy przeprowadzali mordy na polskiej ludności cywilnej Komitet ds Kraju wydaje dekret powołujący tzw Sądy Kapturowe. Owe instytucje sądownicze miały wydawać wyroki na zdrajców, szpiegów i prowokatorów. Kilka miesięcy później, latem 1940r. powstaje kodeks tychże sądów. Zatwierdzają go- premier Rządu RP na Uchodźstwie i Naczelny Wódz tworzonych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie gen. Władysław Sikorski oraz jego zastępca – gen. Kazimierz Sosnkowski. Dla nadania pewnego porządku prawnego i urzędowego powstaje regulamin zatwierdzony przez pułkownika ( od września 1944 r. generała) Antoniego Chruściela ,,Montera”. Z chwilą zatwierdzenia tego regulaminu Sądy Kapturowe zostają przemienione w Wojskowe Sądy Specjalne których zadaniem była likwidacja osób współpracujących z okupantem. Ta sama sytuacja miała się na terenach okupowanych przez Związek Radziecki. Obok Wojskowych Sądów Specjalnych powołane zostają Wojskowe Sądy Cywilne do rozpatrywania spraw z powództwa cywilnego.

2. Podstawy prawne i kto mógł zasiadać w tychże sądach?

Skoro mamy już powołane struktury sądownicze należy mieć solidne podstawy prawne do orzekania spraw karnych w związku z podejrzeniami o działalność w zmowie z okupantem na szkodę państwa polskiego i jego obywateli. Jako że Rząd Polski na emigracji był uznawany przez państwa sprzymierzone oznaczało to także, że prawo ustanowione przez władze polskie przed 1939r. dalej powinno być respektowane przez obywateli, a organa państwowe będące w konspiracji powinny to prawo egzekwować. Podstawą prawną do orzekania w sprawach karnych był kodeks karny z 1932r. I tam zapisano definicje zarzutu
,,zbrodnia”. ,, Zbrodnia to czyn karalny zagrożony karą od 10 lat pozbawienia wolności do kary dożywotniego pozbawienia wolności z karą śmierci włącznie” I to tego ogólnika ,,zbrodnia” zaliczono takie czyny jak: denuncjacja, szpiegostwo, prowokacja, zdrada i krzywdzenie nieludzkie obywateli polskich. Kto zasiadał w tych sądach? Członkowie i praktycy przedwojennego wymiaru sprawiedliwości- na przykład płk. Konrad Zieliński ,,Karola”- przed wojną prezes Sądu Apelacyjnego we Lwowie czy kpt. rezer. Władysław Siaroszewski ps,,Paweł”- przed wojną prokurator Sądu Najwyższego w Warszawie. Oczywiście mowa o tych ludziach, którzy przetrwali pierwsze czystki, przesiedlenia czy egzekucje.

3. Referat 993W, batalion ,,Miotła” i ,,ZOM”, jak poradzić sobie z traumą?

Polskie podziemie potrzebowało rozbudowanego systemu wywiadowczego, aby zbierać dowody na domniemanych kolaborantów, volksdeutschów czy agentów Gestapo czy SD. Już w listopadzie 1941 r. w Wydziale III KG ZWZ
( Wydział Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu) tworzy się legendarny Referat 993W czyli ,,wykonawczy”, ,,wapiennik”. Komórka ta odpowiada za zbieranie informacji o podejrzanym oraz wykonywaniu na skazanych zasądzonych wyroków śmierci. W samej Warszawie w ramach ,,wapiennika” tworzą sięc oddziały specjalne, z których dwa staną się legendarne – batalion ,,Miotła” , który zostaje powołany na początku 1944 r. i ZOM- Zakład Oczyszczania Miasta. Nazwy te ironicznie odnoszą się do likwidacji prowadzone przez te grupy. Co zaś do samego przewodu sądowego- proces prowadzony jest w trybie zaocznym, a skład sędziowski musi postawić się w roli prokuratora i obrońcy. Jest to wymuszone stanem wojny i prowadzoną konspiracją. W swoich osądach skład sędziowski opiera się na dowodach dostarczonych przez kontrwywiad Armii Krajowej. Ciekawe jest to, że podejrzani nie wiedzą, że w ich sprawie jest toczone dochodzenie. Właśnie chodzi o to, aby się nie domyślili, aby nie podjęli drastycznych kroków w postaci ukrycia się przed polskim wymiarem sprawiedliwości, zgłoszeniem się do władz niemieckich czy zmianą tozsamości. A jak ci młodzi chłopcy radzili sobie z traumą? Byli zawieszani na kilka akcji, jeździli do psychologa czy grali w polską wersje rosyjskiej ruletki ( stawało się naprzeciw siebie z rewolwerem załadowanym dwoma pestkami-jeden w górnej, drugi w dolnej komrze. Naciskało się dwa razy za spust, a za trzecim razem przerzucało się bęben o jedno oczko.)

4. Wyroki śmierci, oddział Zagra Lin

Zapytacie pewnie-czy wyroki śmierci zawsze musiały być poświadczane orzeczeniem sądu. Otóż nie. Istniały bowiem wyjątkowe sytuacje np. kiedy agent Gestapo i jego niemiecki łącznik wszedł w posiadanie dokumentów, które mogłyby zaszkodzić polskiemu podziemiu. Wówczas decyzją komendanta okręgu AK przeprowadzano tzw egzekucje prewencyjne. Przygotowywano także tzw listy proskrypcyjne, czyli prominentnych nazistów, których trzeba było zlikwidować. Wśród nich były takie nazwiska jak: Hans Frank- szef GG, Ludwig Fischer-gubernator dystryktu warszawskiego, Franz Kutschera – szef SS i policji na dystrykt warszawski. W ramach Kedywu powstał także oddział specjalny, który miał za zadanie przenieść terror z Polski na tereny III Rzeszy. Oddział ten zyskał pseudonim Zagra Lin lub w późniejszym okresie Osa-Kosa. W lutym, marcu i kwietniu 1943 r. w Berlinie, Wrocławiu, Szczecinie , Królewcu i Kłajpedzie na dworcach kolejowych czy w metrze wybuchały bomby. Pomimo objęcia kurateli nad śledztwem przez Himmlera członkowie oddziału Zagra Lin nie wpadli. Jednostka ta zrzeszała chemików, mechaników oraz ludzi, którzy posiadali wiedzę i umiejętności jak przeprowadzić zamach terrorystyczny oraz posiadali niemieckie paszporty, dzięki czemu mogli poruszać się swobodnie między Rzeszą a Gubernią. Oddział rozbito 30 czerwca 1943r. w czasie tzw. wielkiej wsypy w kościele św. Aleksandra, gdy po ceremonii ślubnej Gestapo na skutek ,,uprzejmej informacji” otoczyło świątynie i aresztowało co ważniejsze postaci, w tym kierowników oddziału Zagra Lin.

5. Liczba egzekucji, pomyłki , najsłynniejsi egzekutorzy.

Wg dostępnych materiałów w latach 1940-45 członkowie polskiego podziemia mogli przeprowadzić od 3,5-5 tys. egzekucji osób, których kolaboracja została potwierdzona. Niestety dochodziło także do pomyłek, np. podczas jednej z akcji egzekutorzy zabili młodą dziewczyne, która była wtyką wywiadu AK. Jednak najbardziej klarowne jest to w wypadku najsłynniejszego przedwojennego aktora Kazimierza Junoszy Stępowskiego, gdy 4 lipca 1943 r. egzekutorzy z AK przyszli by wykonać wyrok śmierci na jego małżonce za kontakty z Niemcami. Gdy jeden z likwidatorów wymierzył w kobietę aktor zakrył swoją lubą własnym ciałem i zginął. Takich sytuacji nie dało się przewidzieć. Jednakowoż egzekutorzy stawali się bohaterami i celebrytami polskiego podziemia, a także zapewniali polskiemu podziemiu sukces propagandowy. Do grupy tych celebrytów należeli m.in. : Jerzy Zapadko- wykonawca wyroku na Ewaldzie Langem ( gestapowcu, który katował ,,Rudego”), Roman Rozmiłowski ps.,,Zawada” – wykonawca wyroku na Igo Symie czy Janusz Cywiński ,,Janusz” – wykonawca wyroku na Leonie Skossowskim. Jednak historycy podejrzewają, że tych egzekucji mogłoby nawet 2 razy więcej

Najsłynniejsze akcje likwidacyjne:

• 7 marca 1941r.- zamach na Igo Syma ; przedwojennego amanta, aktora oskarżonego o kolaboracje z wrogiem, wydanie i pomoc w schwytaniu aktorki Hanny Ordonównej.
• 1 listopada 1943 r.- zamach na Leona ,,Lolka” Skossowskiego; lidera tzw. Grupy Hotelu Polskiego, oskarżonego o wydawanie Żydów Niemcom i ograbienie ich z majątku.
• 24 września 1943r.- zamach na Augusta Kretschmanna; komendanta KL Warschau ( Gęsiówka)
• 7 września 1943r.- zamach na komendanta Pawiaka Franza Burkla
• 1 luty 1944 r.- zamach na szefa SS i policji na dystrykt warszawski Franza Kutschere.
• 31 marca 1944r. – akcja ,,Komitet Ukraiński”; zamach na Mychajła Pohotowka, kolaboranta nazistowskiego, członka tzw Komitetu Ukraińskiego.

Opracował: Łukasz Lubiński.

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments